Bazylika Matki Boskiej Bolesnej

Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej

Klasztor Dominikanów (OP)

Matka Boska Bolesna

koronowana
2 października 1904 roku
15 września 2013 roku

data nadania tytułu 
bazyliki mniejszej 
12 marca 1966 roku

Archidiecezja Przemyska

 width=

Pierwsze datowane wydarzenia polityczne to zajęcie tych ziem w 981 r. przez Włodzimierza Wielkiego, księcia ruskiego, następnie w roku 1018 przez Bolesława Chrobrego, a w roku 1031 przez księcia kijowskiego Jarosława Mądrego. Według dawnej tradycji już wtedy książę Jarosław założył tu gród, jednak najstarsze źródła pisane znajdujemy dopiero w roku 1152. Zapiski w kronice ruskiej określają miasto jako gród warowny, należący do księcia halicko-włodzimierskiego. O pierwszym nadaniu praw miejskich mówi się w roku 1323, jeszcze za czasów ruskich lub w połowie XIV w., po przejęciu tych ziem przez Kazimierza Wielkiego. W pełni udokumentowana lokacja miasta na prawie magdeburskim przez Władysława Opolczyka to rok 1375.
20 sierpnia 1381 roku grupa pasterzy znalazła figurę Matki Boskiej trzymającej na rękach ciało zmarłego Chrystusa. Zbudowano drewnianą kapliczkę, w której umieszczono figurę Matki Bożej, zapewne już wówczas nazwanej Bolesną. Rozpoczęło się pielgrzymowanie do „polnej kaplicy”. Wśród pierwszych pątników oddających cześć Pannie Maryi znalazła się królowa Jadwiga. W 1387 roku modliła się u stóp prosząc o zwycięstwo w bitwie pod Stubnem. W roku 1410, a następnie w 1420 kaplica została splądrowana i zniszczona przez grasujące po południowej Polsce hordy tatarskie. W 1421 roku kasztelan przemyski Rafał Tarnowski postanowił zbudować murowaną świątynię, która mogłaby się ostać wobec wojennych najazdów. Dzięki jego staraniom i protekcji zbudowano gotycki kościół.
W 1629 roku dzięki staraniom właścicielki Jarosławia Anny Ostrogskiej kościół Matki Bożej wraz z zabudowaniami przekazano Zakonowi Jezuitów. Tym samym skończył się pierwszy etap dziejów sanktuarium, trwający ponad 200 lat.
Ojcowie Jezuici pełni energii, rozpaleni charyzmatem niedawno zmarłego założyciela przyczynili się do jeszcze większego rozsławienia Jarosławskiej Panny Maryi.
W początkach ich działalności biskup przemyski R. Szołdrski wydał orzeczenie stwierdzające cudowny charakter figury Matki Bożej. W XVII wieku podczas najazdów kozackich, szwedzkich i tatarskich, które sięgnęły także do Jarosławia, czyniąc wiele spustoszeń, figurę Matki Bożej Bolesnej wywieziono najpierw do Lwowa a następnie do Torunia.
Po okresach wojen, w 1696 roku przystąpiono do rozbudowy kościoła i klasztoru. Budowa była możliwa dzięki ofiarom składanym przez ówczesnych możnych, m.in. przez rodzinę Sobieskich, która, od króla Jana i królowej Marysieńki poczynając, bywała tu wielokrotnie. Prace budowlane, mimo licznych przeszkód, postępowały bardzo szybko i już 13 września 1713 roku biskup Dubrowski z Przemyśla konsekrował kościół. Oczywiście w dalszym ciągu trwało jego upiększanie i rozbudowa klasztoru. Najdłużej trwały prace związane z budową murów obronnych, które wznoszono etapami.
Wielkim opiekunem kościoła i klasztoru stał się biskup przemyski Antoni Aleksander Fredro. Wspierał rozbudowę mądrymi radami oraz darami materialnymi. Wyrazem wdzięczności było umieszczenie inicjałów biskupa na wieży-sygnaturce oraz portret umieszczony na jednej ze ścian klasztoru.
Niezmiernie ważne wydarzenie miało miejsce 8 września 1755 roku. Biskup Wacław Sierakowski dokonał koronacji figury Matki Bożej Bolesnej koronami papieskimi o które wystarał się u papieża Klemensa XII Jakub Sobieski. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń religijnych w całej historii sanktuarium. W nabożeństwach związanych z koronacją uczestniczyło około 30 tysięcy osób a między innymi wiele rodów magnackich takich jak: Czartoryscy, Potoccy, Lubomirscy, Radziwiłłowie. Z tych czasów pochodzi okazała brama wejściowa prowadząca na dziedziniec kościelny a wzniesiona specjalnie dla uczczenia koronacji.
W 1773 roku kończy się epoka jezuicka. Papież Klemens XIV wydał bullę znoszącą Zakon Jezuitów. Pod koniec tego roku 32 zakonników jezuickich opuściło klasztor. Przez cztery lata rzeczywistą opiekę nad klasztorem sprawowali jednak austriaccy komisarze. Spenetrowali oni dokładnie klasztor i kościół zabierając i wywożąc cenniejsze rzeczy. Do Lwowa przewieziono cenną, liczącą 2000 tomów bibliotekę.
13 Czerwca 1777 roku klasztor Panny Maryi objęło pięciu Dominikanów. Przybyli oni do Jarosławia z Bochni, gdzie na skutek pożaru stracili kościół i klasztor. Władze austriackie przychyliły się do prośby przeora Dominikanów z Bochni O. Jana Prochaski i pozwoliły im zająć opuszczony przez Jezuitów klasztor jarosławski. Pierwsze lata pobytu Dominikanów w Jarosławiu przypadają na początek zaborów oraz józefińskiej „reformy” Kościoła. Były to czasy niesprzyjające pracy duszpasterskiej. Zakonnikom pozwolono zająć jedynie część klasztoru pozostałą przeznaczając dla austriackich komisarzy i żołnierzy.
Pod koniec XIX wieku przeprowadzono gruntowne prace remontowe mające na celu odnowienie świątyni. Koniec XIX wieku stał się także czasem odrodzenia duszpasterstwa i życia religijnego. Spośród ówczesnych przeorów dominikańskich warto wspomnieć ojca Podlewskiego, który wiele energii włożył w odnowienie świątyni. W 1881 roku obchodzono 500 lecie znalezienia figury.
Klasztor nienaruszony przeżył obie wojny. Z okresu pierwszej wojny światowej warto wspomnieć wydarzenia z 1916 roku. Świętowano wtedy 700 lecie powstania Zakonu dominikanów. Z tej okazji w Jarosławiu zorganizowano uroczystą procesję z figurą Matki Bożej Bolesnej z klasztoru na rynek. Procesji przewodniczył biskup Sebastian Pelczar.
Podczas okupacji niemieckiej przez długi czas kościół, zamieniony na magazyn, pozostawał zamknięty. Wierni spotykali się wtedy w kaplicy Studzience, gdzie przeniesiono figurę Matki Bożej i gdzie miały miejsce wszystkie nabożeństwa.
Po wojnie przywrócono normalne duszpasterstwo. W 1955 zorganizowano uroczystości religijne związane z 200-setną rocznicą koronacji cudownej figury. Klasztor Panny Maryi uczestniczył w przygotowaniach i obchodach związanych z tysiącleciem chrzty Polski.
W związku z „milenium” w 1966 roku papież Paweł VI nadał kościołowi Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu tytuł Bazyliki Mniejszej. W 1981 roku uroczyście celebrowano 600 lecie znalezienia figury.